Van het wilde westen naar het hoge noorden

Karlijn van Arkel en Luit Hummel zijn beiden actief binnen de helpdesk van NLZVE, respectievelijk in de regio's West- en Noord-Nederland. In een mailwisseling schetsten zij eind 2020 vanuit Den Haag en Drenthe een beeld van interessant bewonersinitiatief in hun regio's.

 

---------------------------------

Beste Luit,
 
Hoe is het met jou in het hoge noorden? In Den Haag is het wat onrustig; we hebben de laatste tijd een aantal inbraken in de buurt gehad en op de buurtapp worden dan ook veel bezorgde berichten gedeeld. Ook merk je hier dat de zorg onder grote druk staat. Elk uur hoor ik ambulances langsrijden. Met de wind en de regen is de algehele sfeer een beetje grimmig. Gelukkig is iedereen in mijn directe omgeving gezond en zit ik warm binnen met een poes op schoot.
 
We hadden het laatst over bewonersinitiatief en wonen. Misschien vind je het interessant om iets te weten te komen over inspirerende Haagse bewonersinitiatieven op het gebied van wonen. 
 
Allereerst woonprojecten met de wortels in de kraakbeweging. (Dat waren nog eens tijden! Vandaag de dag zouden dergelijke constructies een stuk moeilijker te realiseren zijn.) Er is Pander en het ecologische zusje De Waterspin. Pander is een voormalige vliegtuigfabriek die eind jaren '80 door krakers van de sloop werd gered en is getransformeerd naar woon-werkplekken. Om er te wonen moet je lid worden van de vereniging en aan een aantal voorwaarden voldoen. De huur wordt nu geregeld door een van de gemeentelijke woningcorporaties, maar er gebeurt niets zonder inspraak van de vereniging. De Waterspin dateert van 1998 en is moderner en meer ecologisch ingestoken en kent naast huur- ook koopwoningen.

Dan is er woon- en werkpand Grote Pyr, een oud schoolgebouw uit 1907. Na de eeuwwisseling zijn hier de bewoners van kraakpand de Blauwe Aanslag naartoe verhuisd. Het gebouw is door de Gemeente Den Haag voor een lage prijs aangeboden in ruil voor onderhoud van het monumentale pand. Als bewoner word je ook hier lid van de vereniging en verplicht je je tot jouw deel in het onderhoud. Er wonen veel kunstenaars en mensen met een sociaal of creatief beroep.
Grote Pyr heeft geen centrale verwarming en is slecht geïsoleerd. Het is spannend hoe de bewoners de verduurzamingsslag gaan maken.

 
Meer recent verenigde een groep bewoners in de Roggeveenstraat zich om te voorkomen dat de woningen gesloopt zouden worden. Ze richtten een vereniging op en kochten de straat. Met de woningcorporatie is een deal gesloten voor de overname van het beheer. Ook de noodzakelijke grootschalige renovatie zal zoveel mogelijk door de bewoners zelf worden uitgevoerd en begeleid.

Een ander recent project is de Groene Mient, een sociaal ecologisch project dat via collectief particulier opdrachtgeverschap tot stand kwam en in 2017 werd opgeleverd.  
Momenteel wordt onderzocht of ook zelf energie opgewekt kan gaan worden. Op hun website vind je veel informatie over hun aanpak en de gelopen route.
 
In Den Haag zijn ook veel voorbeelden van groepswonen. Dit zijn vaak samenwerkingen tussen woningcorporaties en groepen ouderen, die een vereniging zijn gestart om de nieuwe instroom te kunnen controleren. Er is een organisatie die zich daar hard voor maakt: Centrum voor Groepswonen. De voorloper, Groepswonen door Ouderen, was populair in de jaren '90 van de vorige eeuw. De interesse is er nog steeds, maar de mogelijkheden zijn minder. Er is veel interesse voor concepten als de Knarrenhof - de lijst van geïnteresseerden telt meer dan 300 namen. 
Er worden ook wel nieuwe projecten opgestart, maar het gaat moeizaam. De grond in de stad is duur en er zijn veel kapers op de kust. Woningcorporaties vinden het veel gedoe om met een groep te moeten dealen, die hebben liever individuele contracten en contacten. 
 
Wat ik zelf in het kader van onze focus bij NLZVE een interessante ontwikkeling vind, is woon-zorgconcepten in eigen beheer waarbij er gebruik wordt gemaakt van persoonsgebonden budgetten. Het idee is dat je de verschillende pgb's samenvoegt en er als groep meer mee kunt betalen dan als individu. Voorbeeld: 24-uurszorg is voor bijna niemand te bekostigen, maar wél als je de pgb's van drie mensen (maal 8 uur) combineert. Je kent misschien de voorbeelden van ouders met een meervoudig gehandicapt kind die samen met andere ouders woongroepen proberen op te zetten gebaseerd op dat principe. Per Saldo, de landelijke vereniging van mensen met een pgb, is daar veel mee bezig. Het is een specifieke vorm van particulier collectief opdrachtgeverschap waar Per Saldo bij kan ondersteunen. Er zijn ook budgetlijnen voor vanuit het rijk.


Ik overweeg zelf om van diezelfde principes gebruik te maken bij het opzetten van woongroepen voor ouderen. Ouderen met een pgb - dat je vanuit de Wet Langdurige Zorg kunt krijgen maar óók vanuit de WMO, dat weet niet iedereen - kunnen dan samen zorg inkopen waardoor ze langer thuis kunnen blijven wonen. Ik ben ermee bezig geweest in het kader van een nieuw Haags woonproject, maar uiteindelijk heeft de commerciële opdrachtgever er helaas een streep door gezet.
 
Nou, al met al lijkt me dit wel even genoeg voor een eerste brief! Als je ergens meer over wilt weten, dan weet je me te vinden.
Het lijkt me leuk om van jou te horen waar je mee bezig bent en hoe het leven is in het hoge noorden!
 
Hartelijke groeten uit het wilde westen,

Karlijn van Arkel

-------------

Van het wilde westen naar het hoge noorden, het land van rust en ruimte ( Als we in dorpsonderzoeken vragen naar de kwaliteiten van het dorp dan wordt steevast rust en ruimte als belangrijkste genoemd.). Ik vermoed dat met name de laatste kwaliteit er mede voor zorgt dat de directe impact van corona nog beetje beperkt blijft. Laten we dat zo houden. De laatste maanden komt het wel dichterbij dan in maart en april. Dus hier geen loeiende sirenes, maar wel guur en koud. 

Rust is er ook, in de dorpen misschien wel té rustig. Dorpshuizen, vaak de laatste voorziening van het dorp, zijn sinds maart grotendeels op slot. Maar ook zijn er dorpshuizen die van de nood een deugd maken. Zo was ik afgelopen vrijdag in de Broekstreek waar drie kleine dorpen (samen zo’n 750 inwoners) hun dorpshuis beheren. Zij hebben deze periode juist gebruikt om het dorpshuis grondig te verbouwen. Dit om het dorpshuis aan te passen aan de veranderende behoeften van hun inwoners. Niet alleen voor de Broekstrekers, maar ook voor wat algemeen 'de import' of 'nieuwelingen' genoemd wordt. 'Inclusie': een woord dat steeds vaker gebruikt wordt.

In het werk is de rust ver te zoeken. De Provincie Drenthe heeft dit jaar besloten om zich intensief in te zetten voor het sociaal domein, iets dat weer nieuwe kansen biedt voor bewonerscollectieven. Dit betekent veel (online) overleggen, er zijn dagen dat ik alleen via mijn beeldscherm in gesprek ben. Bezoeken aan dorpen en hun initiatiefnemers staan jammer genoeg op een laag pitje.

Wonen in kleine dorpen is van alle tijden, een organisatie zoals de Brede Overleggroep Klein Dorpen Drenthe (BOKD) is voortgekomen uit een bewonersinitiatief. In de jaren '70 liepen de kleine dorpen te hoop tegen het voorgestelde beleid van de provincie. In kleine dorpen mocht niet meer gebouwd worden, alleen de grotere kernen kwamen nog in aanmerking voor uitbreiding. De dorpen hebben zich georganiseerd en bezwaar gemaakt, dat resulteerde in een boekwerk van 972 pagina’s. Het beleid ging van tafel en de kleine dorpen organiseerden zich in de BOKD. Voor sommige dorpen ging het vooral om het recht om te kunnen bouwen, zij zijn tot op de vandaag trots op het feit dat ze geen neibou (nieuwbouw) hebben. Toch nét iets anders dan de kraakbeweging, maar wel de typische jaren '70-strijd.

Ook vandaag de dag zijn er veel dorpen die bezig zijn met wooninitiatieven. Grofweg zijn er drie soorten te onderscheiden:

  1. Dorpen die bezig zijn met betaalbare woningen voor jongeren en ouderen die in het dorp willen blijven wonen. In een enkel geval gaat het ook om jonge gezinnen. Alles is erop gericht om het dorp als gemeenschap leefbaar te houden. De een probeert gemeenten en woningbouwcorporaties richting hun ambities te bewegen. Anderen hebben dat geduld of vertrouwen niet, ze doen het zelf wel. Een mooi voorbeeld daarvan is Eexterveen, een dorp met bijna 450 inwoners. De voorzitter van Dorpsbelangen, de agrariërs, een gepensioneerde bouwaannemer en een bouwbedrijf uit het dorp hebben de handen ineengeslagen om betaalbare woningen voor jong en oud te realiseren. Het blijft betaalbaar omdat het gaat om herbestemde agrarische grond. Er is draagvlak in het dorp omdat het hele dorp erbij betrokken is en de plannen ondersteunt. Dit bleek ook uit de herbestemmingsprocedure: er werd geen enkel bezwaar ingediend.
    In verschillende andere dorpen worden soortgelijke initiatieven opgepakt en gerealiseerd. Door de woningbouw als dorp op te pakken heb je meer grip op wie er komt te wonen. Zo ontwikkelt een werkgroep in Anloo plannen voor woningen voor jongeren en ouderen uit het dorp. Daarnaast richten ze zich ook op jonge gezinnen. Dit alles op een bouwlocatie van de gemeente, waar zonder actie van het dorp, enkel woningen voor bemiddelde 50-plussers gerealiseerd worden. Processen waar tijd in gaat zitten, vaak een paar jaar. Respect voor alle initiatiefnemers!
  2. Daarnaast zijn er groepen initiatiefnemers die anders willen gaan wonen. Zij zoeken locaties in het Drentse buitengebied, zoals vrijkomende agrarische bedrijven. Hier willen ze hun droom realiseren: een duurzame woon- en leefgemeenschap, energieneutraal en zelfvoorzienend door biologische moestuinen en voedselbossen. Maar bovenal wordt gestreefd naar een gemeenschap waar men naar elkaar omkijkt en voor elkaar klaar staat (op z'n Drents: noaberschap). De woongroep Noorderland ontwikkelt op deze manier 8 hectare land in de provincie Groningen. Bijzonder is ook dat de grond de bestemming 'ecodorp' heeft gekregen.  Het heeft wel lang geduurd, meer dan tien jaar, maar dan heb je ook wat!
  3. Tot slot is er nieuwe stroming aan het ontstaan: woonzorgprojecten die voortkomen uit zorgcoöperaties. Vaak opgezet als burenhulporganisatie die gaandeweg steeds grotere projecten zijn gaan realiseren. Het gaat hierbij om nieuwbouw of herbestemming van leegstaande karakteristieke panden. Zo is het dorp Grolloo bezig met een geïntegreerd plan voor ouderenwoningen in de buurt van het dorpshuis en de basisschool. Hierdoor wordt het voor de bewoners normaal om deel uit te blijven maken van de gemeenschap. Of kijk eens naar Naobuur in Vledder waar de bewoners in eigen beheer een woonzorgcentrum aan het bouwen zijn.

Opvallend bij alle vormen van wooninitiatieven is dat er een ongelooflijk arsenaal van kennis en kunde wordt losgemaakt en bij elkaar komt. Dit wil niet zeggen dat er niets meer te doen is voor NLZVE, integendeel. In het ene geval kunnen we helpen om het proces te stroomlijnen en voor verbindingen te zorgen, in het andere is het aanleveren van inspiratie van elders in het land voldoende om het initiatief een stap verder brengen.

Het hoge noorden, het land van schijnbare rust en de ruimte, maar waar het bruist van initiatieven: we doen het zélf wel! Waar bewoners saamhorig de schouders eronder zetten om te werken aan het woon- en leefplezier voor henzelf en voor de gemeenschap. De participatiesamenleving was eigenlijk niets nieuws voor een provincie als Drenthe,. Een provincie waar de oudste Nederlandse organisaties, de Boermarke (met hun oorsprong in de dertiende eeuw), nog steeds bestaan. Daarover een andere keer meer. Zoals de oude bovenmeester uit Nieuw Balinge al zei: Alleen ga je sneller, maar samen kom je verder!

De verhalen die je deelt in je brief hebben volgens mij veel raakvlakken, zoals de Roggeveenstraat. Dat riekt ook heel sterk naar 'We doen het zélf wel'. Ik kan me zo voorstellen dat in sommige buurten de saamhorigheid net zo sterk is als een groot deel van het noordelijke platteland. Daar kunnen we elkaar versterken!

Ik ga afsluiten met de uitdaging om een volgende keer niet alleen de succesverhalen te delen, maar ook wat niet goed gegaan is of gewoon mislukt. Ook daarvan kunnen we leren.

Voor nu een groet,

Luit

-----------

Afbeeldingen

Over ons

Nederland Zorgt Voor Elkaar is het landelijk netwerk van bewonersinitiatieven die zich bezighouden met welzijn, wonen en zorg.

 
Contact

e-mail de helpdesk
06 - 28 87 28 20
 

Volg ons

   

Nieuwsbrief

Blijf op de hoogte via onze nieuwsbrief.

 

 

 

 

 

 

 

 
Cookie-instellingen
Cookie-instellingen sluiten

Cookie-instellingen wijzigen

Deze website maakt gebruik van cookies. Cookies worden onder andere gebruikt voor het bijhouden van statistieken, het opslaan van voorkeuren, het optimaliseren van deze website, de integratie van social media en marketingdoeleinden. Lees meer over cookies en jouw privacy in ons cookieverklaring. Wij gebruiken de hieronder genoemde soorten cookies.


Deze cookies gebruiken we om de basisfuncties van deze website te kunnen laten draaien en om inzicht te krijgen in het gebruik. Deze cookies verzamelen nooit persoonsgegevens. Deze cookies zijn noodzakelijk voor het functioneren van de website en worden daarom altijd geplaatst.

Deze cookies verzamelen gegevens zodat we inzicht krijgen in het gebruik en deze website verder kunnen verbeteren.

Indien u deze toestaat, worden deze cookies gebruikt door aanbieders van externe content die op deze website kan worden getoond. In sommige gevallen gaat het daarbij om marketing- en/of tracking cookies, die het gedrag van bezoekers vastleggen en op basis daarvan gepersonaliseerde advertenties tonen op andere websites.