Blog Jan Smelik: Naar een nieuwe maatschappelijke ordening: de wijk als nieuwe 'zuil'

ProfielfotoJan Smelik 12-12-2018 203 keer bekeken 3 reacties

Naar een nieuwe maatschappelijke ordening: de wijk als nieuwe ‘zuil’

De inkt van het Preventieakkoord is nog niet droog of het RIVM heeft al geconstateerd dat het grotendeels strandt in goede bedoelingen. En volgens Bureau ICT-toetsing rammelt de nieuwe geldverslindende software voor het Persoonsgebonden Budget (PGB 2.0) aan alle kanten. Wat is hier aan de hand? Dit zijn slechts enkele voorbeelden van de toenemende onmacht van ons top-down georganiseerde zorgstelsel tegenover de gigantische uitdagingen die ons te wachten staan: tot 2040 zien we een verdubbeling van het aantal alleenwonende 80+ers, mantelzorgers raken structureel overbelast en een groot tekort aan personeel in de zorg dreigt. Bovendien komen de financiële grenzen van ons zorgstelsel in zicht.

Nederland heeft een rijke traditie in maatschappelijk initiatief waarmee in het verleden vele sociale problemen zijn opgelost, maar in de vorige eeuw heeft de staat de controle over de (semi-)publieke sector grotendeels overgenomen. Het lokale initiatief is daarbij stukje bij beetje afgebroken. De oude zuilen zijn weg, kerken liepen leeg, woningcorporaties en kruisverenigingen werden onpersoonlijke instanties, scholen fuseerden tot onherkenbare grote eenheden. Hetzelfde gebeurde met de (lokale) overheid zelf trouwens.

De overheid, met in haar kielzog de maatschappelijke instellingen, richten zich hierbij sterk op publieke waarden als gelijkheid, rechtvaardigheid, autonomie en - vooral de laatste tijd - doelmatigheid. De Belgische oud-premier Mark Eyskens betoogde in 1999 al dat de drie waarden van de Franse revolutie - gelijkheid, vrijheid en broederschap - in verschillende perioden zouden worden gerealiseerd: de gelijkheid in de 19de eeuw, de vrijheid in de 20ste en de 21ste eeuw zou dan de eeuw van de broederschap moeten worden.

Intussen zien we dat de eenzijdig gefocuste overheid geen antwoord meer heeft op de urgente vraagstukken van deze tijd, niet alleen in de zorg. De tweedeling in onze maatschappij neemt eerder toe dan af. De energietransitie dreigt te verzanden aan klimaattafels waar ieder zijn eigen belangen nastreeft. Vanuit professionele beroepsgroepen wordt regelmatig de noodklok geluid: artsen, rechters en leraren constateren dat ze door de regeldruk en bezuinigingsdrift hun werk niet goed meer kunnen doen.

Maar! Er zijn tekenen dat Eyskens gelijk krijgt en dat broederschap de herontdekte publieke waarde van de 21ste eeuw wordt. Sommigen, zoals professor Jan Rotmans, spreken zelfs van een omwenteling die qua impact vergelijkbaar is met de industriële revolutie. Lokale bewonersinitiatieven komen overal als paddenstoelen uit de grond. Actieve burgers nemen de regie terug over hun eigen leven en omgeving. Inmiddels zijn er in ons land meer dan 500 zorginitiatieven en vrijwel evenveel energiecoöperaties. Zij werken met kernbegrippen als samenredzaamheid, eigenaarschap, kleinschaligheid, samenwerking en vertrouwen. Hun basis is gemeenschapskracht: de positieve energie die vrijkomt als mensen elkaar helpen om hun doelen te bereiken door hun middelen te delen. Vroeger noemden we dit nabuurschap.

Jan Smelik

3  reacties

 
 
We gebruiken CAPTCHA als controlemiddel om spam tegen te houden. Vink de checkbox aan om door te gaan. Mogelijk wordt er gevraagd om bepaalde afbeeldingen te selecteren.

Een momentje...
Pieter Hessel 09-02-19 om 8:32

Mark Eyskens heeft goed ingezien dat de basiswaarden van de Franse revolutie weer bovenaan ons prioriteiten lijstje moeten komen. Grote vraag is of en wat we al bereikt hebben als samenleving op dat vlak. Zoals ik er tegenaan kijk hebben we de eerste kleine stapjes gezet. De drie prachtige idealen vrijheid, gelijkheid en broederschap zijn nog nauwelijks aan bod gekomen. We hebben het wel over vrijheid in het samenleven en over gelijkheid, maar de werkelijkheid is totaal anders. Die is in de greep van de plaag van het eigenbelang. En over broederschap hebben we het nog helemaal niet gehad tot nu toe. We zijn van democratie in de egocratie terecht gekomen en dit is al sinds de industriële revolutie aan de gang.
We moeten daarom niet wachten op de systeemwereld om te veranderen. Op kleine schaal een stukje leefwereld verbeteren zal uiteindelijk onze samenleving en inborst kunnen veranderen. Daarbij onszelf altijd de vraag stellend: wat is mijn verhouding met vrijheid, gelijkheid en broederschap?

Jan Smelik 09-02-19 om 14:09

Dank voor je reactie Pieter. Helemaal mee eens dat we zelf verantwoordelijkheid hebben en ons steentje moeten en kunnen bijdragen. Maar het natuurlijk beloop van een omwenteling waar Jan Rotmans het over heeft duurt tientallen jaren. Hebben we zoveel tijd?

Pieter Hessel 09-02-19 om 17:54

Tientallen jaren hebben we niet. Maar zoals ik om me heen kijk is de kanteling of wenteling wel al volop gaande en is de kritische massa groeiende. Het aantal initiatieven op vele onderwerpen, vanuit de leefwereld, groeit gestaag. Dat geeft hoop en dat is wat er nodig is. Het beïnvloeden en overtuigen van de systeemwereld om het hogere doel, om het goede leven en betere samenleving mogelijk te maken dus te ondersteunen en te faciliteren is wat ons te doen staat. Daarnaast is het belangrijk de bewonersinitiatieven van onderaf aan elkaar te koppelen, elkaars deelgenoot te maken en de opgedane kennis uit te wisselen. Dan bewegen we sneller richting het kantel moment.

Over ons

Nederland Zorgt Voor Elkaar is het landelijk netwerk van bewonersinitiatieven die zich bezighouden met welzijn, wonen en zorg.

Sponsors

De Helpdesk van Nederland Zorgt Voor Elkaar wordt ondersteund door Achmea, CZ, zeven lokale Rabobanken en de Gemeente Den Haag. 

Meer over deze sponsors.

 

 

 
Nieuwsbrief 

Ontvang ook regelmatig onze nieuwsbrief met het laatste nieuws over burgerinitiatieven op het gebied van welzijn, wonen en zorg!  Abonneren

 

 
 
 
Oprichters

Bij de oprichting van Nederland Zorgt Voor Elkaar waren vele burgerinitiatieven en partners betrokken!